นายโกวิท โพธิสาร บรรณาธิการ The Isaan Record และผู้ผลิตสารคดีเรื่อง "Blood Berries" (บัดเบอร์รี่ หรือ หมากไม้) ที่คว้ารางวัลชนะเลิศ ประเภทสารคดีเพื่อสิทธิมนุษยชนยอดเยี่ยม จากเทศกาล Montreal Women Film Festival ปี 2026 ประเทศแคนาดา ได้ร่วมพูดคุยในรายการ "เสียงเปลี่ยนเมือง" ทางไทยพีบีเอส เปิดเผยถึงเบื้องลึกเบื้องหลังการทำงานสารคดีชิ้นนี้ ซึ่งมากกว่ารางวัลคือการที่ผู้ได้รับความเสียหายได้รับการชดเชยเยียวยา
นายโกวิท กล่าวว่า จากการรวบรวมข้อเท็จจริงตลอดระยะเวลา 3 ปี พบว่าปัญหาดังกล่าวมีรากเหง้ามาจาก "ความไม่มีทางเลือก" ของแรงงานชาวอีสานที่เผชิญวิกฤตรายได้ลดลงและมีหนี้สินสะสมในช่วงโควิด-19 จนหลงเชื่อคำโฆษณาในโซเชียลมีเดียว่าการไปเก็บเบอร์รี่ป่าในฟินแลนด์และสวีเดนเพียง 3 เดือน จะปลดหนี้และสร้างเงินแสนเงินล้านได้ ชาวบ้านจึงต้องยอมกู้หนี้ยืมสินทั้งในและนอกระบบเพื่อจ่ายค่านายหน้าตั้งแต่วันที่ยังไม่ได้ออกเดินทาง สุดท้ายพวกเขาถูกหลอกให้ไปทำงานฟรีและตกเป็นเหยื่อการค้ามนุษย์ หลังทำงานได้ 3 เดือนบางคนกลับบ้านมือเปล่า พร้อมหนี้สิน
"การไปเก็บเบอร์รี่ในแรงงานที่มีปัญหาหลายปีก่อนหน้า มันคือการใช้วีซ่าเรียกว่า วีซ่าเชงเกน ก็คือท่องเที่ยว พอไปใช้วีซ่าท่องเที่ยวก็ไม่มีสถานะการเป็นแรงงาน เมื่อไม่มีสถานะการเป็นแรงงานหมายความว่าไม่มีสถานะการเป็นลูกจ้าง ต้องเป็นหนี้บริษัทนายหน้าเพื่อที่จะเช่ารถ ค่าที่พัก ค่าอาหาร เพื่อที่จะไปหาเบอร์รี่ซึ่งไม่รู้ว่าอยู่ตรงไหน ไม่รู้จะเก็บได้เท่าไหร่ด้วย" นายโกวิท กล่าว
นายโกวิท ได้ตั้งคำถามเชิงนโยบายไปยังหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงว่าผ่านไทยพีบีเอสว่า สุดท้ายเรื่องนี้ศาลที่ประเทศฟินแลนด์ได้พิพากษาจำคุกและสั่งให้ชดใช้ค่าเสียหายหลายล้านบาทแก่ผู้เสียหาย โดยผู้มีความผิดมีทั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลฟินแลนด์, CEO ของบริษัทเบอร์รี่ และนายหน้าชาวไทย แต่น่าแปลกใจที่ทางฝั่งไทยกลับไม่มีกลไกใด ๆ ขยับเขยื้อน
นอกจากนี้ ไทยพีบีเอสยังขยายผลประเด็นจากสารคดีผ่านรายการ "สถานีประชาชน" โดยเชิญหนึ่งในผู้เสียหาย พร้อมด้วยตัวแทนสหภาพคนทำงานต่างประเทศแห่งประเทศไทย มาร่วมถ่ายทอดประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจริง รวมถึงสะท้อนปัญหาและเสนอข้อเรียกร้องต่อภาครัฐ เพื่อเร่งแก้ไขปัญหาและป้องกันไม่ให้เกิดเหตุซ้ำ
โดยสหภาพคนทำงานต่างประเทศแห่งประเทศไทยได้เสนอข้อเรียกร้องสำคัญ 4 ประการ ได้แก่
- ขอให้นายกรัฐมนตรีและกระทรวงแรงงานเข้ามาดูแลและเร่งแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วนและจริงจัง
- เรียกร้องให้นำเงินจากกองทุนเพื่อช่วยเหลือคนหางานไปทำงานในต่างประเทศมาเยียวยาผู้เสียหายเบื้องต้นรายละ 30,000 บาท
- ขอให้ปรับปรุงข้อจำกัดเรื่องระยะเวลาการใช้สิทธิ์เยียวยาที่กำหนดอายุความไว้ 2 ปี เนื่องจากความล่าช้าเกิดจากกระบวนการของหน่วยงานรัฐ ไม่ใช่จากตัวแรงงาน
- ขอให้เพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแลบริษัทจัดหางาน หลังพบว่าบางบริษัทที่เคยถูกดำเนินคดียังสามารถใช้เครือข่ายเดิมเปิดบริษัทใหม่เพื่อส่งแรงงานไปทำงานต่างประเทศได้อีก
สำหรับไทยพีบีเอส ใด้นำลิขสิทธิ์สารคดี "Blood Berries หมากไม้" มานำเสนอเป็นการทำหน้าที่สื่อสาธารณะที่ไม่ใช่เพียงการรายงานความเดือดร้อนทั่วไป แต่เป็นการเปิดโปงโครงสร้างความล้มเหลวของภาครัฐเพื่อผลักดันให้เกิดการอุดช่องโหว่กฎหมายแรงงานข้ามชาติอย่างยั่งยืน
ทั้งนี้ สามารถติดตามชมสารคดี "Blood Berries หมากไม้" ได้แล้วทาง VIPA และวันที่ 16 มิ.ย. 69 นี้ ดูสดพร้อมกันทาง ไทยพีบีเอส หมายเลข 3
