พลิกวิกฤตเป็นโอกาส : จากดินเสื่อมสู่ดินทองด้วยเทคโนโลยี "สั่งตัด" โครงการปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัดเพื่อ(เกษตรกร)ไทย ขับเคลื่อนดำเนินงานภายใต้แนวคิดการบูรณาการความร่วมมือระหว่าง กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (กษ.) ผ่านกลไกที่เชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ถึงปลายน้ำ โดยชูไฮไลต์สำคัญคือ "การใช้ปุ๋ยเคมีอินทรีย์สั่งตัดตามค่าวิเคราะห์ของดิน" ช่วยให้พี่น้องเกษตรกรไม่ต้องใส่ปุ๋ยแบบหว่านเฉลี่ยโดยไม่จำเป็นอีกต่อไป แต่เป็นการเติมสารอาหารให้พืชตรงตามความต้องการจริงของดินและพืชแต่ละชนิด
โดยมีพื้นที่เป้าหมายดำเนินโครงการจำนวน 3 จังหวัด คือ อุดรธานี ชัยนาท เชียงราย และมีสหกรณ์การเกษตรประจำจังหวัดที่เหมาะสมเป็นแม่ข่าย (Node) มีเครือข่ายสหกรณ์การเกษตรพันธมิตรเข้าร่วมโครงการอย่างน้อย 30 แห่ง มีเกษตรกรเข้าร่วม 15,000 ราย ครอบคลุมพื้นที่การเกษตร 36,000 ไร่
ผลลัพธ์เชิงประจักษ์ : ลดต้นทุน-รักษ์โลก จากการดำเนินงานในพื้นที่นำร่อง ได้แก่ จังหวัดอุดรธานีและเชียงราย โครงการนี้ได้สร้างผลกระทบเชิงบวก (Impact) ให้กับเศรษฐกิจฐานรากอย่างชัดเจนและเกิดผลลัพธ์เชิงรูปธรรม คือ
1.ระดับพื้นที่ เทคโนโลยีและนวัตกรรมถูกนำไปใช้จริงในภาคเกษตรกรรม ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตลดลง ประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรเพิ่มขึ้น และเกิดการยกระดับศักยภาพของผู้ประกอบการและเกษตรกรอย่างเป็นระบบ
2.ด้านสังคม ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร โดยเฉพาะกลุ่มที่มีรายได้น้อย ผ่านมาตรการฟื้นฟูทรัพยากรดินที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ดังนี้
1) เกิด Business Model "การใช้ปุ๋ยเคมีอินทรีย์สั่งตัดตามค่าวิเคราะห์ของดิน"
2) ลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกร โดยต้นทุนปุ๋ยลดลงเฉลี่ย 30-50%
3) ลดการใช้ปุ๋ยเคมี 50% เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ย (Nutrient Use Efficiency) โดยที่ผลผลิตเท่าเดิม หรือมากกว่า 10%
4) ลดการนำเข้าปุ๋ยเคมีจากต่างประเทศ
5) เกิดการใช้เศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรมาใช้เป็นวัตถุดิบอินทรีย์ในพื้นที่เพื่อการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ หมุนเวียนในพื้นที่
6) ลดผลกระทบ PM2.5 จากก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gas : GHGs) ที่เกิดจากการใช้ปุ๋ยเกินความต้องการของพืช
7) สร้างความเข้มแข็งของชุมชนและเศรษฐกิจฐานราก
ความก้าวหน้าโครงการ ปัจจุบันมีสหกรณ์การเกษตรเข้าร่วมโครงการจำนวน 10 สหกรณ์แม่ข่าย ดังนี้
จังหวัดอุดรธานี จำนวน 5 สหกรณ์แม่ข่าย ได้แก่ 1.สหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. อุดรธานี 2สหกรณ์การเกษตรกุมภวาปี จำกัด 3.สหกรณ์การเกษตรสร้างคอม จำกัด 4.สหกรณ์การเกษตรเมืองหนองหาน จำกัด และ 5.สหกรณ์การเกษตรหนองวัวซอ จำกัด
จังหวัดเชียงราย จำนวน 5 สหกรณ์แม่ข่าย ได้แก่ 1. สหกรณ์การเกษตรเมืองเชียงราย จำกัด 2. สหกรณ์การเกษตรพญาเม็งราย จำกัด 3. สหกรณ์การเกษตรเมืองพาน จำกัด 4. สหกรณ์การเกษตรแม่สรวย จำกัด และ 5.สหกรณ์การเกษตรแม่จัน จำกัด
ตัวอย่างความสำเร็จในพื้นที่ มีเกษตรกร ประชาชน เข้าร่วมในกิจกรรมต่างๆ ที่ วว .ดำเนินโครงการ ณ เดือนกันยายน 2569 จำนวน 442 ราย ครอบคลุมพื้นที่ทางการเกษตร ประกอบไปด้วย ยางพารา นาข้าว มันสำปะหลัง อ้อย จำนวน 2,818 ไร่ โดยเกษตรกรที่เป็นสมาชิกสหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. อุดรธานี (สกต.อุดรธานี) หันมาใช้ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัด จำนวน 343 กระสอบ (17,150 กิโลกรัม) สำหรับนาข้าว อ้อย และมันสำปะหลัง สามารถลดค่าใช้จ่ายลงได้รวมเป็นเงินถึง 139,200 บาท
พลังขับเคลื่อนจากเครือข่ายพันธมิตรที่เข้มแข็ง ได้แก่ กรมพัฒนาที่ดิน (ผ่านหมอดินอาสาถ่ายทอดความรู้ตรวจวิเคราะห์ดิน) กรมส่งเสริมสหกรณ์ (พัฒนาโมเดลธุรกิจผ่านสหกรณ์แม่ข่ายและเครือข่าย) และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ (สนับสนุนด้านการเงินและส่งเสริมเกษตรกรในระดับท้องถิ่น) พร้อมทั้งการสนับสนุนเครื่องจักรผสมปุ๋ยอัตโนมัติและชุดตรวจสอบดินภาคสนาม (Soil Test Kit) ที่กระจายความรู้สู่เกษตรกรวงกว้างครอบคลุมพื้นที่นับพันไร่ ส่งผลให้การดำเนินโครงการปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัดเพื่อ(เกษตรกร)ไทย ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมายเป็นรูปธรรมอีกวาระหนึ่ง พร้อมขับเคลื่อนโมเดลดำเนินงานไปยังพื้นที่อื่น ๆ ต่อไป
"โครงการปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัดเพื่อ(เกษตรกร)ไทย" เป็นหนึ่งตัวอย่างที่สำเร็จเป็นรูปธรรมภายใต้การดำเนินมาตรการเร่งด่วนเพื่อแก้ปัญหาปุ๋ยขาดแคลนและลดภาระค่าใช้จ่ายให้เกษตรกรของรัฐบาล และเป็น "เป้าหมายสำคัญ" ของการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคเกษตรไทย ที่เปลี่ยนผ่านจากการทำเกษตรแบบดั้งเดิม สู่เกษตรอัจฉริยะที่พึ่งพาตนเองได้ พร้อมทั้งสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน และยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกรไทยให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและรับบริการด้านปุ๋ยเพื่อเกษตรกรรม ติดต่อ ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ได้ที่ call center โทร. 0 2577 9000 หรือที่ระบบบริการลูกค้า "วว. JUMP" https://tistrservices.tistr.or.th/